Zatrzymujemy samochód w ostatniej chwili. Na środku drogi stoi emu i patrzy niewzruszenie w naszą stronę. Duże to, ma z półtora metra wysokości. Witamy w australijskim outbacku.

Trudno, trzeba poczekać, bo nie przejedziemy, dopóki nie skończy się procesja. Ptasiego ojca mijają niezdarne pisklęta w pasiastych piżamach. Gdy cała gromadka znajduje się już po drugiej stronie szosy, samiec nonszalancko zarzuca kuprem i zwalnia drogę, więc ostrożnie wysiadamy i robimy kilka zdjęć. Obok nas zatrzymuje się obity samochód, standardowy miejscowy złomobil, terenówka z psem pasterskim na pace. Z otwartego okna wychyla się opalona twarz miejscowego farmera. „To samiec, one zajmują się wychowaniem młodych. Samica po złożeniu jaj znika, aby poszukać kolejnego partnera.” Farmer odsłania zęby w szelmowskim uśmiechu, który zapowiada nadejście jakiegoś brodatego dowcipu. „Piękne zwierzęta. Bardzo EMUcjonujące, co nie?”

Australia Południowa to stan pustkowi, bezdroży i horyzontów uciekających w nieskończoność. Powierzchnia tego stanu trzykrotnie przewyższa powierzchnię Polski. Bagatela, prawie milion kilometrów kwadratowych buszu, pustyni i plaż. Statystycznie na jeden kilometr kwadratowy przypada tu półtorej człowieka i dziesięć owiec, ale tak naprawdę większość ludzi tłoczy się w stanowej stolicy, Adelajdzie. Klasyczny australijski układ: do plaży pół godziny, do najbliższego dużego miasta – dzień lub dwa dni jazdy przez kompletnie nic.

Mieszkanie w Adelajdzie ma jednak swoje niezaprzeczalne plusy. Miasto szybko się rozwija, ale nadal zachowuje urok małej metropolii – nowoczesne centrum to raptem kilka ulic na krzyż, nietrudno stąd uciec na łono natury. A jest dokąd uciekać. Miasto otoczone jest parkami narodowymi, na południu zaczyna się półwysep Fleurieu słynący z obszarów winnych i malowniczych miasteczek. Plaże są tutaj tak rozległe, że po niektórych najłatwiej się poruszać samochodem. Można też przepłynąć promem na Wyspę Kangura, popularny cel wycieczek miłośników australijskiej przyrody i campingów. Australijczycy uwielbiają bowiem spędzać weekendy pod namiotem lub w przyczepie kampingowej – w każdym parku miejskim i narodowym znajduje się jakiś placyk z darmowym grillem na gaz.

Miejscowi są znani z wyluzowanego podejścia do życia, wiele osób przybywa tutaj z innych części kraju, by poszukać stabilizacji i spokoju. Jak echo wraca hasło: „Sydney i Melbourne są jak kochanki, weekendowy romans. Adelajda jest niczym kobieta, przy której chcesz się zestarzeć.” I coś w tym jest. W tym roku miasto znalazło się na trzeciej pozycji listy najlepszych miast do życia na świecie.

Specyficzną cechą Adelajdy są jej kontynentalne, europejskie korzenie. Lokalsi lubią się chwalić, że Australia Południowa była pierwszym stanem, którego nie budowali brytyjscy skazańcy. Region kolonizowany był przez wolnych obywateli, głównie imigrantów z Niemiec, którzy odcisnęli głębokie piętno na miejscowej kulturze, architekturze i sztuce. W mieście roi się od luterańskich świątyń (sama Adelajda nazywana jest „miastem kościołów”), aleje obsadzone są platanami i brzozami, tęsknotę do domowej kuchni można stłamsić w którymś z miejscowych „schnitzel housów”.

Najbardziej jaskrawy przykład stanowią jednak nadmiejskie wzgórza Adelaide Hills – i to jaskrawy całkiem dosłownie, ponieważ na jesień wybuchają one wszystkimi kolorami europejskiej jesieni. Dla nas, Europejczyków, nie brzmi to może ekscytująco, jednak w australijskich warunkach to zdecydowanie egzotyczne zjawisko – miejscowa, endemiczna roślinność nie zrzuca liści, zachowując przez cały rok matową, tłumioną zieleń. Adelaide Hills jest więc enklawą takiej europejskiej egzotyki. W korzeniach miejscowych drzew można poszukać maślaków, rydzów i borowików, a w turystycznym miasteczku Hahndorf wypić niemieckie piwo z litrowego kufla, kupić austriackie Mozartkugeln, a w sezonie nazbierać do koszyka truskawek lub czereśni na jednej z miejscowych farm. Sehr gut.

Spotkanie drugie. Inwazja tęczowych kosmitów.

Mozolnie zakładamy trzy warstwy pianek wypożyczonych w miejscowym sklepie nurkowym. Buty, rękawice, kaptur, może to ochroni nas przed zimowymi temperaturami Oceanu Południowego, w których spędzimy kolejnych parę godzin.

Gotowe. Z elegancją pingwinów przechodzimy przez skalistą plażę, zanurzamy się w płytkiej wodzie i przepływamy kilka metrów. Na dnie pojawia się pierwsze stworzenie, przez którego okrągłe, gładkie ciało przelatują fale kolorów. Przez chwilę wydaje nam się, że to odbłyski promieni słońca, ale wkrótce uświadamiamy sobie, że to sama skóra pulsuje różnymi barwami. Pojawia się kolejny stwór, i jeszcze jeden. Któryś z mniejszych wystraszył się i momentalnie zbielał jak śnieg. Inny, wyraźnie podekscytowany, zmienia kolory i kształty jak żywy kalejdoskop.

Właśnie odbywa się największe spotkanie głowonogów na świecie, coroczne gody mątew w Whyalla. Sepie żyją tylko rok lub dwa, a więc większość z nich przypływa tutaj tylko raz w życiu. Na plażach można znaleźć ich szczątki, znane kości sepiowe, które w polskich sklepach zoologicznych sprzedawane są jako dodatek diety dla papug. Czasem na kości widnieją ślady zębów rekina lub delfina, kolejny dowód na to, że zimne wody Oceanu Południowego tętnią życiem. Wybrzeże usiane jest koloniami uchatek i pingwinów, delfiny żyją nawet w samej Adelajdzie – jeden z mieszkańców opowiadał nam, że nauczyły się korzystać ze śluzy wodnej dla statków i korzystają z niej jak z windy, by dostać się w głąb rzeki i z powrotem do oceanu.

Ale na lądzie też nietrudno o rozrywkę. Na północ od Adelajdy ziemia czerwienieje. Tam zaczyna się prawdziwa outbackowa przygoda. Najpierw Półwysep Yorke z ruinami starych osad i wrakami statków, które przegrały swoje zmagania z oceanem. Później Góry Flindersa niczym stworzone do wypraw w samochodach terenowych, a w końcu Półwysep Eyrego z wybrzeżem, na którym skaliste wybrzeża ustępują miejsca wielokilometrowym plażom i wydmom piaskowym. Jednak to dopiero brama do australijskiego Czerwonego Serca – stąd można ruszyć w kilkudniową podróż na północ kontynentu.

Przejazd przez te pustkowia to medytacyjne przeżycie, tylko tu i ówdzie przerywane widokami różowych słonych jezior, pojedynczych owiec umorusanych krwistoczerwonym pyłem lub orłów zlatujących się do trucheł potrąconych kangurów. Na samej północnej granicy stanu znajduje się miasteczko Coober Pedy, którego mieszkańcy żyją w domach wydrążonych w podziemnych skałach, by w wolnej chwili pogrzebać w ziemi w poszukiwaniu opali. Potem już tylko Alice Springs i tropikalne Darwin. Ale to już inny stan Australii (i umysłu). Zawracamy.

Spotkanie trzecie. Nocne brylanty.

Droga w stronę południowych granic stanu otwiera przed nami odmienne krajobrazy, prowadząc nas do krainy wygasłych wulkanów i zjawisk krasowych. To słynne Limestone Coast, wybrzeże wapienne.

W przygranicznej miejscowości Mount Gambier znajduje się kilka lejów krasowych. W najbardziej zjawiskowym z nich, Umpherston Sinkhole, powstał mikroświat porównywalny chyba tylko do romantycznych wyobrażeń biblijnego rajskiego ogrodu – pionowe ślady leja porastają dywany bluszczu, na dnie okrągłej jamy powstał egzotyczny ogród zacieniony wachlarzami palm, cykasów i paproci.

Wulkany w Mount Gambier i okolicach zasnęły ponad 5000 lat temu, dzisiaj ich kaldery wypełnia woda nabierająca aż nienaturalnie niebieskiego koloru. Nieco dalej, w miejscowości Naracoorte, znajduje się system 28 jaskiń wpisanych na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO ze względu na ich geologiczne i paleontologiczne znaczenie. Przez miliony lat w podziemiach gromadziły się szczątki zwierząt, które wpadły tutaj, zabłądziły lub zostały zrzucone przez drapieżniki, tworząc stopniowo warstwę skamieniałości o grubości dochodzącej do 20 metrów. Największe znaczenie mają znaleziska wymarłej australijskiej megafauny – gigantycznych wombatów, kangurów i waranów, ale też lwów workowatych i tygrysów tasmańskich.

Zjawiska krasowe doprowadziły też do powstania kilku systemów lejów i jaskiń wypełnionych krystalicznie czystą wodą. Ponieważ stanowi to nie lada atrakcję dla miłośników nurkowania i snorkelingu, ilość odwiedzających jest surowo ograniczona, aby nie doprowadzić do uszkodzenia lub zanieczyszczenia tych niepowtarzalnych, kruchych biotopów. Po wykupieniu przepustek udajemy się do jednego z nich.

Znowu musimy się wyposażyć w ciepłe pianki. Jeziora Ewens Ponds to system kilku oczek wodnych połączonych korytarzami wypełnionymi wodą źródlaną – ta wydobywa się z dna pierwszego jeziorka, więc bez względu na porę roku temperatura nie przekracza tu 10-15 stopni. Po zanurzeniu mamy wrażenie, że znaleźliśmy się w jakimś ogromnym akwarium – widoczność wynosi niesamowitych kilkanaście metrów, a więc bez problemu widać aż na dno znajdujące się 10 metrów pod nami. Całe oczko przypomina symetryczną, niebieską banię otoczoną wąskim pasemkiem zieleni, wśród podwodnych korzeni szuwarów przepływają stadka drobnych rybek. Jednak to dopiero początek widowiska. Po przepłynięciu przez szerokość pierwszego zbiornika delikatny prąd wprowadza nas w jaskrawozielony korytarz falujących traw.

Następuje zagięcie czasoprzestrzeni, zawieszenie praw fizyki. Wszystko porusza się w zwolnionym tempie. Po kilku minutach dryfowania przez ten surrealistyczny świat uchyla się kurtyna zieleni i zostajemy wyrzuceni w drugie, a następnie trzecie oczko. Całe przeżycie przypomina serię narkotycznych wizji – raz za razem po przejściu przez migoczący, zielony tunel pochłania nas kolejna podwodna bańka wypełniona chłodną, niebieską nicością, w której jak widma przepływają senne ryby.

W końcu zimno wygania nas z wody. Przebieramy się w ciepłe i suche ubrania i ruszamy w stronę granicy ze stanem Wiktoria. Zdążyliśmy w sam raz na szybki rekonesans otoczenia i rozbicie namiotów. Obozowisko znajduje się przy ślepym zaułku leśnej dróżki, nad brzegiem rzeki wrzynającej się w skalisty kanion. Wszędzie wokół nas rosną gęsto eukaliptusy, więc po zmroku zbieramy latarki i lampy czołowe i ruszamy na poszukiwanie nocnej fauny.

Okazuje się, że fauna przyszła do nas pierwsza. Dzięki latarce ze światłem UV już przy namiotach odkrywamy, że w ściółce żyją skorpiony. Te zazwyczaj praktycznie niewidzialne, brązowe stworzenia zmieniają się w świetle ultrafioletowym w jaskrawozielone płomyki widoczne z odległości kilku metrów. Wzdłuż drogi znajdujemy ich kolejny tuzin, w końcu przestajemy je liczyć. Zresztą, dotarliśmy na łąkę, a to oznacza kolejną atrakcję. Włączamy zwykłe latarki.

Snop światła budzi w trawie i kamieniach małe światełka przypominające drobne okruchy rozbitego szkła lub odbłyski brylantów. Po podejściu do jednego z nich zauważamy najpierw mały otwór w suchej glinie, a następnie jego mieszkańca i stróża. Przed każdą z jamek stoi wolf spider, pająk z rodziny pogońcowatych, błyskając w naszą stronę górną parą dużych oczu.

Jak angielska i polska nazwa wskazuje, pogońcowate są świetnymi łowcami, którzy nie budują sieci, tylko zdają się na szybkie nogi i dobry wzrok. Występują na całym świecie, w samej Polsce mamy 70 gatunków, w Australii jest ich około 130. To płoche, niegroźne stworzenia, które większość życia spędzają w podziemnych norkach, wychodząc głównie pod osłoną nocy. Miłosiernie ignorują intruzów wchodzących z butami w ich królestwo i świecących im po ślepiach.

W ciemności rozlegają się tłumione uderzenia o trawę. Unosimy światło latarek. Na tle gwieździstego nieba unoszą się i opadają sylwetki stada kangurów szarych. Zwierzęta zatrzymują się po kilkunastu metrach, patrzą w naszą stronę, a w końcu znikają dwoma dużymi susami w lesie. Podążamy dalej kamienistą ścieżką. Noc jest całkowicie bezwietrzna, nad głowami szeleszczą nam tylko skrzydełka przelatujących nietoperzy. W koronach eukaliptusów błyskają kolejne światełka. To oczy pałanek, nadrzewnych torbaczy, które właśnie wyszły na nocny żer. Nocny busz żyje – cicho i ostrożnie, ale żyje.

Gubimy drogę, potem znowu ją odnajdujemy, Droga Mleczna świeci coraz mocniej wraz ze słabnącym światłem dogorywających latarek. Wracamy powoli do obozu, aby odpocząć przed długą drogą powrotną do Adelajdy.

Karaluchy pod poduchy, skorpiony pod namioty.

Fajnie było? Zapraszamy do lektury relacji z naszych wypraw po Tasmanii, Nowej Południowej Walii, czy Australii Zachodniej!

The post Australia Południowa. Błękitny ocean, czerwona ziemia. appeared first on przedeptane.

Są niespodzianki małe i duże. W skali od jeden do dziesięciu czekała nas solidna ósemka, bo oto w trakcie rutynowego przedłużania wizy okazało się, że za parę tygodni będziemy w innym stanie. Znaczy – stanie Australii, bo w stanie całkowitego zaskoczenia znaleźliśmy się od razu. Tak oto po kilku latach burzliwego związku z Sydney przyjdzie nam się pożegnać i przenieść się do jego mniejszej siostry, Adelajdy. No tak, wymieniamy stolicę Nowej Południowej Walii na stolicę Australii Południowej.

Czy się cieszymy? Bardzo! Czy się martwimy? Jak diabli! Jesteśmy podekscytowani i zdezorientowani jednocześnie, ale nie ma tego złego, dopóki się ucho nie urwie. Do odważnych nożyce się odezwą. I tak dalej.

Nasze obawy lekko tłumi fakt, że w zeszłym roku zwiedziliśmy Adelaide i okolice. I bardzo nam się spodobało. Prawdę powiedziawszy oboje wtedy stwierdziliśmy, że gdyby przyszło nam żyć gdzieś poza Sydney, to wcale byśmy się za tę Adelę nie pogniewali – miasto jest schludne i urokliwe, to dobra baza wypadowa do eksploracji outbacku, gór i parków narodowych, wymarzona kraina na roadtripa (patrz poniższe zdjęcie). Także dzięki, losie czy przypadku, za podsłuchiwanie naszych rozmów.

Staramy się teraz ogarnąć całe przeprowadzkowe zamieszanie utrzymując pozory zenowego spokoju. Mamy nadzieję, że przed wyjazdem uda nam się pożegnać przynajmniej z połową znajomych, a także z naszymi ulubionymi miejscami w Sydney – z mostem Harbour Bridge i ogrodem botanicznym, z plażami wschodnich dzielnic i zielenią tych północnych, z promami na wodzie i ibisami na śmietnikach. Jeśli chcielibyście coś przekazać pani Operze, to migiem, bo od połowy czerwca zniknie już z naszego horyzontu.

Jeżeli macie jakichś znajomych w Adelajdzie, to dajcie znać, bo ruszamy tam w ciemno i bez kontaktów. A jeżeli nie, to trzymajcie kciuki cieszyńskim kangurom. Już wkrótce odwdzięczymy się za pamięć nową porcją zdjęć i opowieści.

The post Żegnajcie, Sydnejowice. Witaj … appeared first on przedeptane.

Wielka przemiana niewielkiej wyspy

Tasmania zawsze stała nieco na uboczu, w cieniu Australii, i ze względu na swoją izolację jest czasem traktowana przez kontynentalnych Australijczyków z lekką pobłażliwością, niczym zacofana wiocha, w której przeciętny chłop szuka partnerki albo wśród kuzynek, albo wśród wolniejszych owiec. Tak, jak Nowa Zelandia, do której przylgnęła podobnie krzywdząca naklejka, Tasmania walczy z tym stereotypem w najlepszy możliwy sposób – ignorując prześmiewców i robiąc swoje. Z zahukanej peryferii przeradza się w świeżą, intrygującą destynację ekoturystyki.

Klify Bruny Island

Dobrym przykładem jest Hobart. Główne miasto wyspy nie może konkurować z widowiskowością Sydney, wyrafinowaniem Melbourne, ani kilometrami białych piasków Perth, a więc stawia właśnie na to, czego brakuje wielkim metropoliom – na małomiasteczkowy klimat i stary, dobry, święty spokój. W wodach mariny kołyszą się nowoczesne i historyczne jachty niczym wspomnienie rybackiej i żeglarskiej historii miasta; wyżej, w ulicach, roi się od kafejek, sklepików i pubów, w których zbiera się kwiat miejscowej i przyjezdnej hipsterki oraz miłośnicy przygód wracający z tasmańskiej dziczy.

Obok tajskiego bistro oferującego tofukurczaka stoi butik z drewnianą biżuterią lokalnych artystów, w budynku gregoriańskiego hotelu znajduje się sklep z odzieżą outdoorową, w ogródku baru z dwudziestoma gatunkami piwa rzemieślniczego można usiąść na ławce lub w retro autobusie stojącym na trawniku. Na tablicy przy wjeździe do miasta znajduje się napis „Uchodźcy mile widziani”, na szybach barów i hosteli wiszą tabliczki „LGBT+ friendly”, podczas naszego pobytu przez główną ulicę przechodziła manifestacja w obronie praw Aborygenów. Ten klimat otwartości i tolerancji jest tym bardziej zaskakujący, gdy weźmiemy pod uwagę czarne karty tasmańskiej historii.

Protest uliczny przeciwko Australia Day, który obecnie przypada na rocznicę wylądowania Jamesa Cooka

Niedaleko Hobart przejeżdżaliśmy przez miasteczko, którego główną atrakcją był kościół zbudowany przez skazańców i dla skazańców. Architekt zaprojektował w budynku tylko jedne drzwi, aby członkowie zboru nie rozpierzchli się po okolicznym buszu. Było to jednak działanie trochę na wyrost, ponieważ tasmański busz był wtedy miejscem dla największych twardzieli – jeżeli nie dopadli Cię zbóje lub legendarnie wprost kapryśna pogoda, w nocy mogłeś się obudzić z diabłem tasmańskim wgryzionym w łydkę. A diabły nie lubią zostawiać resztek. Gdy dopadły kogoś wystarczająco osłabionego, po latach znajdowano tylko podeszwę lub pasek od spodni.

Diabeł tasmański

Potencjalnych uciekinierów odstraszała też wizja spotkania Aborygenów, którzy już dawno porzucili pokojowe nastawienie, z jakim witali pierwszych białych gości. To właśnie Tasmania jest najstarszą australijską kolonią i pierwszym miejscem starcia z aborygeńską ludnością, która nie wytrzymała zbyt długo kontaktu z zachodnią cywilizacją. Brytyjczycy przyszli, przepędzili miejscowych na najbardziej niegościnne tereny i zjedli wszystkie emu (ostatni tasmański nielot upiekł się w latach 50. XIX wieku), w zamian oferując tubylcom bogatą ofertę europejskich chorób zakaźnych, które kosiły całe wioski jak żyto. Ostatnia miejscowa Aborygenka czystej krwi zmarła w Hobart w 1876 roku, czyli niecałych 100 lat od momentu, kiedy kapitan Cook podał rękę pierwszemu z jej przodków. A i potem nie było lepiej, bo po rozprawieniu się z tubylcami Tasmańczycy wzięli się za innych bliźnich. Przez dużą część XX wieku Tasmania nazywana była „wyspą bigotów” – homoseksualizm był na niej nielegalny aż do 1997 roku.

Po zniesieniu kontrowersyjnego prawa wyspa nie tylko zrównała krok, ale wkrótce też wyprzedziła pozostałe stany. Wyspa skazańców stała się oazą tolerancji i nie boi się stawiać na nowe trendy. W ten sposób zwieńczono proces zmiany marki, który rozpoczął się już w pierwszej połowie XIX wieku. Wyspa porzuciła wtedy starszą nazwę „Ziemi Van Diemena”, kojarzącą się głównie ze skazańcami, zarośniętymi bandytami, alkoholizmem i kazirodztwem.

Piekarska samoobsługa

Chwostka szafirowa

Jednym z wyznaczników tej cichej tasmańskiej rewolucji jest MONA, Muzeum Starej i Nowej Sztuki, stworzone przez tasmańskiego milionera i kolekcjonera sztuki, Davida Walsha. Do muzeum można dopłynąć bezpośrednio z mariny ekspresowymi promami, które z zewnątrz ozdobione są charakterystycznym wzorem moro, a w środku – muralami i graffiti. Kolekcje znajdują się w rozległych, kilkupiętrowych pieczarach wykutych w podziemnej skale i obejmują szeroki zakres dzieł od czasów starożytnych do nowoczesności, od egipskich sarkofagów po interaktywne instalacje i poszerzoną rzeczywistość. Ta eklektyczna mieszanka wątków i tematów, kreatywności i wisielczego humoru sprawiła, że instytucja nazywana jest czasem „wywrotowym Disneylandem dla dorosłych”. Jednym z eksponatów jest na przykład żywy człowiek, który nosi obraz wytatuowany na swoich plecach i spędza w muzeum kilka miesięcy rocznie, siedząc na piedestale w blasku reflektorów. Prawdę powiedziawszy, podziwiam odwagę tych, którzy przyprowadzili do MONA swoje dzieci lub starszyznę rodu. Droga powrotna musiała być wypełniona pytaniami lub żenującą ciszą. Chyba właśnie o to chodziło Walshowi, który w oryginalny sposób podszedł nie tylko do wystawienia swojej kolekcji, ale też do finansowania całej instytucji. Podczas gdy wszyscy Tasmańczycy mogą odwiedzać zbiory za darmo, MONA wprowadziła poszerzony pakiet daleko wykraczający poza płatne, dożywotnie członkostwo. Za – bagatela – 75 tysięcy dolarów można wykupić pakiet „wiecznego członkostwa”, który obejmuje nie tylko wstęp na wszystkie wystawy i koncerty za życia, ale – po jego zakończeniu – także kremację i wystawienie prochów w urnie zaprojektowanej przez znaną artystkę/taksydermistkę Julię deVille. No umierać, nie żyć.

Ale jeszcze nie teraz. Na razie trochę pożyjmy i pozwiedzajmy, zwłaszcza, że Hobart jest świetnym punktem wypadowym do eksploracji wyspy.

Puszcze, raki i kopalnie

Z głównego miasta można wyruszyć w kilkudniową podróż wzdłuż wschodniego wybrzeża ( mogliście ją z nami odbyć kilka lat temu w poprzednim artykule dla Zwrotu). Na południu znajduje się z kolei podwójna wyspa Bruny Island oferująca nie tylko esencję tasmańskiej fauny i flory, ale też lokalną populację walabii-albinosów. Nie wiecie, co to walabia? Już wyjaśniam. Otóż Europejczyk nazwałby ją pewnie kangurem, jednak mieszkańcy Antypodów – niczym Eskimosi rozróżniający rzekomo kilkanaście gatunków śniegu – mają dla torbaczy z podrzędu kangurokształtnych całą skalę określeń. Największe, muskularne i szczupłe są prawdziwe kangury; mniejsze, puchate i zdecydowanie częściej spotykane są walabie; na Tasmanii można się spotkać też z pademelonami osiągającymi rozmiary kota, oraz jeszcze mniejszymi bettongami, zwanymi po polsku kanguroszczurnikami. A to zaledwie jedna część miejscowych zwierząt. Czym głębiej w las, tym robi się ciekawiej. W strumykach i rzekach żyją dziobaki prawie trzykrotnie większe od kontynentalnych, w trakcie podróży często spotykaliśmy kolczatki poszukujące przekąsek w przydrożnych liściach. Na Tasmanię nigdy nie dotarły koale, jednak jest ona świetnym miejscem do obserwacji wombatów, a także torbaczy drapieżnych, które praktycznie wcale nie występują na kontynencie.

End of the Road. Dalej się nie da.

Podróż po zachodniej Tasmanii możemy rozpocząć w Cockle Creek, najbardziej wysuniętym na południe miejscem w całej Australii, do którego można dotrzeć samochodem. Stojąc na skalistym wybrzeżu znowu przypominamy sobie o tym, że z Tasmanii bliżej jest na Antarktydę, niż na tropikalną północ kontynentu – z Hobart ruszają loty na stacje polarne, w miejscowym ogrodzie botanicznym znajduje się dział flory antarktycznej. Sama Tasmania porośnięta jest krewniakami roślin porastających szczątki południowego superkontynentu Gondwany, który 180 milionów lat temu rozpadł się na Australię, Nową Zelandię, Antarktydę, Afrykę i Amerykę Południową. W chłodnych, wilgotnych lasach Tasmanii rosną bukany, czyli odpowiedniki buków z północnej półkuli. Drzewa te, które jako jedyne w Australii zrzucają liście na zimę, rosły jeszcze 3 miliony lat temu także na Antarktydzie, zanim ostatecznie nie skuł jej lód.

Arktyczna roślinność w ogrodzie botanicznym w Hobart

Ruszając na północ natykamy się na rzekę Huon, która dała nazwę kolejnemu tasmańskiemu endemitowi – sośnie Huon słynącej nie tylko z pięknego, szlachetnego drewna, ale też swojej długowieczności. Niektóre tasmańskie okazy mają aż 3000 lat i uznawane są za jedne z najstarszych żywych organizmów na ziemi. Inne miejscowe drzewa, eukaliptusy, walczą z kolei o miano najwyższych. Kilkanaście z nich dorasta do 90 metrów, a najwyższy – Centurion – przekroczył magiczną granicę 100 metrów, co zapewniło mu pozycję trzeciego najwyższego drzewa na świecie. Niemniej interesujące są niższe piętra tasmańskich lasów. W mrocznym półświatku mchów i zimnych strumieni świetnie powodzi się paprociom drzewiastym, których pnie i monstrualne wachlarze przypominają bardziej tropikalne palmy, niż paprotki z europejskich lasów. Pod ziemią, wplecione w korzenie drzew rosną trufle, jedno z kulinarnych bogactw Tasmanii. W błotnistych brzegach rzek ukrywają się z kolei gigantyczne tasmańskie raki, największe słodkowodne bezkręgowce świata, których najstarsze osobniki – a raki te mogą żyć do 60 lat – osiągają aż 80 centymetrów długości i 6 kilo wagi.

Walabia

Ausralijski sromotnik Aseroë rubra

Kolczatka

W pobliskim parku narodowym Hartz Mountains krajobraz ulega dramatycznej przemianie. Wraz z rosnącą wysokością nad poziomem morza gęste, wilgotne lasy ustępują miejsca niskiej, alpejskiej roślinności. W najwyższych partiach gołe skały otaczają niecki z mokradłami i jeziorami polodowcowymi, a karłowate drzewa i krzewy wzbijają się wyżej tylko w lecie, zanim ich kwiatów nie zerwą zimowe wichury i zamiecie śnieżne.

Alpejskie krajobrazy Hartz Mountains National Park

Połacie lasów w tak zwanej Tasmańskiej Dziczy na zachodzie wyspy przerwane są tu i tam głębokimi bliznami po wygasłym przemyśle wydobywczym, który w swoim czasie ściągał tutaj rzesze ludzi z całego świata. Dzisiaj na terenach zamkniętych kopalń złota, srebra czy miedzi pozostały tylko senne miasteczka, które starają się przekuć okruchy dziewiętnastowiecznej sławy na turystyczny potencjał. I całkiem nieźle im to wychodzi. W jednym z nich, Zeehan, spędzamy kilka godzin na zwiedzaniu jednego z najciekawszych muzeów, jakie przyszło nam zobaczyć. Centrum Dziedzictwa Zachodniego Wybrzeża to dosłownie miasto w mieście, surrealistyczny kompleks obejmujący kilka dziewiętnastowiecznych budynków, często z kompletnym wyposażeniem. Oprócz standardowych zbiorów dokumentujących życie górników, farmerów, czy lekarzy na terenie Centrum znajduje się też replika kopalni, zbiór lokomotyw, posterunek policji z celami dla aresztantów, loża masońska, a nawet cały teatr, włącznie ze starą salą bilardową, kasami biletowymi i plakatami filmów niemych.

Tunele opuszczonych kopalni

Zdjęcia w muzeum przedstawiały też walkę miejscowych z regularnie powracającym żywiołem ognia. Podczas podróży przez interior wyspy przejeżdżaliśmy kilka razy przez obszary zniszczone przez pożary buszu, z ulgą zauważając powracające życie. Między sczerniałymi pniami powalonych gigantów przeżyły niższe drzewa, które już nieśmiało zazieleniały się świeżymi pędami. W nadmorskich lasach zwęglona kora łuszczyła się pod naporem deszczu, spływała w strumieniach do podnóża wzgórz, a osadzając się, barwiła piasek plaż na kolor smoły.

Busz po pożarze

Na cieszyńskim orzechu

Po dotarciu na północ wyspy otworzył się przed nami całkowicie odmienny pejzaż. Lasy ustąpiły miejsca farmom i sadom, w których królują europejskie owoce i warzywa, czyli produkty uważane w warunkach suchej i gorącej Australii za prawie egzotyczne. Tasmania znana jest też ze znakomitych miodów eukaliptusowych, przetworów i cydrów.

The Nut i miasteczko Stanley

W końcu dotarliśmy do jednej z najciekawszych destynacji tasmańskiej północy. Rybackie miasteczko Stanley kurczy się u podnóża wulkanicznej skały zwanej przez miejscowych The Nut, czyli Orzechem. Stanley, które było niegdyś bazą wypadową dla wypraw wielorybniczych, jest obecnie Mekką wędkarzy i miłośników morskiej fauny. Wybrzeże usiane jest koloniami uchatek, kormoranów i niebieskich pingwinów małych; w samym porcie rzuciłem niecenzuralnym słowem, gdy pod moimi stopami z wody wyłoniła się ponad dwumetrowa płaszczka.

Widok z The Nut

Paprocie drzewiaste

Na The Nut można wyjść pieszo lub wyjechać kolejką, podziwiając po drodze spektakularne widoki na plaże i morze Cieśniny Bassa. Wody tej cieśniny słyną ze swojej nieprzewidywalności, gwałtownych sztormów i 15-metrowych fal, co sprawia, że wybrzeża północnej Tasmanii i południowej Wiktorii usiane są setkami wraków. Tego dnia jednak cała ta paleta zieleni i błękitów bardziej przypominała pocztówkę z Karaibów, niż cmentarzysko statków.

Weszliśmy na płaski szczyt wzgórza. Prawie w całości pokrywają go łąki, na których wszechobecne muchy uciekają przed stadami ważek, w eukaliptusowych zagajnikach na południowym stoku mieszkają z kolei płoche walabie. Cała skała o wysokości 152 metrów jest tak zwanym nekiem wulkanicznym, czyli korkiem wypełniającym krater nieistniejącego już wulkanu sprzed 16 milionów lat. Nasze śląskie serca rozgrzało trochę odkrycie, że ten tasmański Orzech jest w całości zbudowany nie z byle jakiej skały magmowej, a… z cieszynitu, który po raz pierwszy został opisany w Cieszynie, jednak oprócz pogranicza Czech i Polski występuje też w Szkocji i właśnie w Australii.

Tak więc stało się, znaleźliśmy wspomnienie rodzinnych stron nawet tutaj, na wpół drogi między Australią, a Antarktydą. Przed ojczyzną nie uciekniesz.

Migawki z podróży, które umieszczaliśmy na Instagram Stories, możesz obejrzeć TUTAJ.

Mapka wyprawy:

O poprzedniej wyprawie możesz przeczytać we wpisach Tasmania. Wschodnie wybrzeże czarciej wyspy oraz Cradle Mountain. Chłodne serce wyspy.

Tekst ukazał się w miesięczniku Zwrot 2/2020.

The post Diabeł spod paprotki. Podróż po Zachodniej Tasmanii. appeared first on przedeptane.

Wiele instytucji kulturalnych od lat oferuje wirtualne zwiedzanie swoich zbiorów. Poniżej kolekcja co ciekawszych kąsków.

Wirtualne spacery Google Earth

Światowe zabytki UNESCO … a wśród nich Angkor Wat, Stonehenge czy Taj Mahal.

This is home, czyli kolekcja tradycyjnych domów z różnych zakątków globu

Stop and Smell the Flowers – wirtualne spacery po 11 słynnych ogrodach botanicznych. Na liście znajduje się na przykład Rio de Janeiro, Sankt Petersburg, Montreal, czy tasmański Hobart.

Muzea i galerie

Wujek Gugiel i jego usługa Street View umożliwia też wejście do skarbców sztuki. Można się przejść na przykład po następujących placówkach:

Musée d’Orsay, Paryż

Wersal

Uffizi Gallery, Florencja

Guggenheim Museum, Nowy Jork

British Museum, Londyn

Rijksmuseum, Amsterdam

Pergamon Museum, Berlin

The J. Paul Getty Museum, Los Angeles

Royal Ontario Museum, Toronto

Gorąco zachęcamy do obejrzenia kompletnej listy, która znajduje się TUTAJ.

Jeżeli macie z kolei 5 godzin wolnego czasu, możecie zwiedzić petersburski Ermitaż dzięki poniższemu filmowi:

Filharmonie i orkiestry symfoniczne

Muzyka klasyczna nie gryzie. Wiele orkiestr tymczasowo zawiesiło działalność, a na otarcie łez przygotowało wirtualne alternatywy.

Berliner Filharmoniker, Berlin – na 30 dni udostępniono kompletne archiwum nagrań

Metropolitan Opera, Nowy Jork – codziennie na stronie zostanie udostępnione jedno przedstawienie. Oryginalna transmisja odbywa się wprawdzie 30 minut po północy polskiego czasu, jednak nagranie będzie dostępne przez kolejnych 20 godzin.

Seattle Symphony, Seattle – orkiestra odegra kilka wirtualnych koncertów na swoich profilach na Facebooku i Youtube

Swój portal z darmowymi transmisjami spektakli uruchomiła także wiedeńska Staatsoper.

Darmowe ebooki

Portal Empik.pl ogłosił, że na najbliższe dwa miesiące usuwa opłatę za usługę Empik Premium, co ww praktyce oznacza, że każdy uzyskuje darmowy dostęp do 11.000 ebooków i audiobooków. Wystarczy podać swój adres e-mail TUTAJ, aby otrzymać kod dostępu.

Darmowe ebooki, publikacje i inne czytadła można poza tym zdobyć na:

Wikiźródła

wolnelektury.pl

bookini.pl

polona.pl

Mamy nadzieję, że w najbliższych dniach lista będzie pęczniała. Jeżeli odkryjecie jakieś nowe cuda, będziemy wdzięczni za cynka!

The post Podróże przy klawiaturze, czyli jak zwiedzać świat w domowej kwarantannie appeared first on przedeptane.

Opisaliśmy już kilka sydnejskich tras, które powodują solidny szczękopad. Szlak Bondi – Coogee oferuje wspaniałe widoki na skaliste wybrzeże, płynąc na Manly można podziwiać z promu najładniejsze zakątki zatoki, spacer z Taronga do Balmoral to ucieczka z miejskiej dżungli do świata zielonego buszu i błękitnych wód.  Czasem jednak trzeba pójść na kompromis, i takim właśnie złotym środkiem jest szlak z Watsons Bay do Hornby, który oferuje po trochu z każdej z powyższych atrakcji.

Do Watsons Bay można dopłynąć promem. Jeżeli za punkt startowy wybierzesz Circular Quay, to masz odhaczone dwa obowiązkowe punkty zwiedzania Sydney – przejedziesz się promem i opłyniesz dookoła słynną Operę. A przy trosze szczęścia strzelisz sobie na miejscu selfiaka z lokalnymi pelikanami.

Trasa z przystani do latarni jest krótka, przyjemna i różnorodna, można ją przebyć w godzinę. Z miejscowych plaż widać jak na dłoni centrum miasta i ruch wodny w najszerszej części zatoki.

Po wyjściu z Watsons Bay trasa prowadzi przez bardzo urozmaiconą linię wybrzeża – skrawki buszu występują tutaj naprzemiennie ze skalistymi fragmentami, otwartymi polanami i małymi plażami. Tu błyszczą muszle, ówdzie goły pośladek, na tym krótkim odcinku mieszczą się bowiem aż trzy plaże dla nudystów – Camp Cove Beach, Lady Bay Beach i Lady Jane Beach. Camp Cove było prawdopodobnie pierwszym miejscem, na którym postawili stopę Europejczycy, gdy dotarli tutaj w 1788 roku.

W zatoce od czasu do czasu odbywają się wyścigi żaglówek, ale i w pozostałych dniach warto usiąść na chwilę na piasku i podziwiać promy i motorówki przemierzające wody Sydney Harbour.

Główną atrakcją szlaku jest oczywiście latarnia morska Hornby, która znajduje się na cyplu South Head tworzącym południową część cieśniny łączącej sydnejską zatokę z otwartym oceanem. Latarnia powstała w 1858 roku, by ułatwić nawigację na tym trudnym odcinku – w poprzednim roku rozbiły się tutaj bowiem dwa statki i zginęło łącznie ponad 140 osób.

W okolicy samej latarni znajduje się kilka ciekawych zabytków – chatka latarnika oraz fundamenty niegdysiejszych punktów obserwacyjnych i obronnych. Powstały one w reakcji na drobną wpadkę wizerunkową australijskiej armii i służb specjalnych, które w 1839 roku zauważyły amerykańskie okręty dopiero w chwili, gdy te wpłynęły już do zatoki. W 1872 roku zainstalowano także armaty – jedną z nich można dzisiaj podziwiać w okolicach Camp Cove.

Ze skał u podnóża latarni widać północną część cieśniny, czyli North Head (skały po prawej) oraz przystań w dzielnicy Manly (środkowa część zdjęcia).

Trasa z Watsons Bay do latarni morskiej Hornby – przydatne informacje

Czas: 1h 15 min

Odległość: ok. 2.8 km

Ubranie: w lecie dobra ochrona przeciwko słońcu, wieczorami i przy gorszej pogodzie kurtka wiatrówka

Koszty: zero

Dodatkowe uwagi: –

Więcej tras w Sydney i okolicach znajdziesz TUTAJ.

The post Sydney z buta: trasa z Watsons Bay do latarni morskiej Hornby appeared first on przedeptane.

Był taki brodaty dowcip: „Czym się różni krokodyl?” (odpowiedź: „Jest dłuższy niż zielony.” Badum tss). Okazuje się, że w przypadku kangurów podobne pytanie wcale nie jest tak głupie, ponieważ pod tą potoczną nazwą kryje się cała skala zwierząt z podrzędu kangurokształtnych. O ile Australijczycy całkiem dobrze je rozróżniają, Europejczykom wychodzi to już nieco gorzej, postanowiliśmy więc przynieść też nad Wisłę oświaty kaganiec i wyjaśnić, jaka jest różnica między poszczególnymi rodzajami tych zwierząt.

Cały podrząd kangurokształtnych dzieli się na trzy rodziny: kangurowate, kanguroszczurowate i torebnikowate. I tu zaczynają się schody, ponieważ te trzy rodziny dzielą się na wiele podrodzin i rodzajów zwierząt zamieszkujących nie tylko kontynentalną Australię, ale też Tasmanię, a nawet Nową Gwineę (na Nowej Zelandii występują wyłącznie jako gatunki inwazyjne sprowadzone przez ludzi).

Dla ułatwienia orientacji stworzyliśmy poniższą tabelkę całego podrzędu:

Troszku to skomplikowane, prawda? Już wyjaśniamy.

Kangurowate

Jak widzicie, pierwsza, największa rodzina (czyli kangurowate) dzieli się na podrodzinę kangurów i filanderków, a podrodzina kangurów dzieli się z kolei na dziesięć kolejnych rodzajów. Jednym z nich są właśnie prawdziwe kangury – i tylko je Australijczycy nazywają „kangaroos” czy „roos”.

Wyróżniają się one smukłą, muskularną budową i krótszą sierścią, a w odróżnieniu od mniejszych kuzynów preferują otwarte przestrzenie. Do tej rodziny należą największe żyjące torbacze – kangury rude mogą mieć aż 2 metry od nosa do czubka ogona. Od mniejszych torbaczy różnią się też szybkością poruszania się oraz zdolnością do wykonywania ogromnych skoków.

Podręcznikowy kangur wygląda o tak:

Kangury zamieszkują praktycznie całą Australię i to właśnie one najczęściej występują na australijskich logotypach, ilustracjach i pocztówkach. W rzeczywistości niełatwo je spotkać w pobliżu dużych miast (my natknęliśmy się na nie tylko w jednym z miejskich parków w Perth) – o wiele liczniejsze są na rzadziej zamieszkanych terenach, najczęściej na obszarach uprawy bydła, gdzie korzystają z wybudowanych wodopojów.

Ich bliskimi krewnymi są walabie. Dzięki swoim niewielkim rozmiarom lepiej sobie radzą w pobliżu ludzkich siedzib, wiele razy spotykaliśmy je podczas spacerów po buszu na obrzeżach Sydney, Cairns czy Hobart. Australijczycy nazywają walabiami także kolejne dwa rodzaje kangurokształtnych – skalniaki i pazurogony. Walabie generalnie preferują bardziej zarośnięte tereny, poruszają się wolniej i mniejszymi skokami. Wszystkie różnią się też od „prawdziwych” kangurów drobniejszą budową i gęstszym futrem, które ułatwia im przeżycie także w chłodnych klimatach. Ta kombinacja cech – kompaktowe rozmiary, odporność na zimno i prosta dieta – sprawia, że całkiem dobrze powodzi się im także w Europie, gdzie walabie uciekające z ZOO lub prywatnych hodowli stworzyły już kilka dziko żyjących populacji. A jak wygląda walabia? Poniżej przykładowy okaz z przychówkiem.

Swoistą miniaturką kangura jest pademelon, drobny torbacz hojnie występujący zwłaszcza na Tasmanii, ale spotykany też w Nowej Południowej Walii, w Queensland i na Nowej Gwinei. Pademelony to niepozorne zwierzęta, które – podobnie jak walabie – nie stronią zbytnio od ludzi i zwłaszcza w okolicach świtu lub zmierzchu lubią myszkować w pobliżu ich siedzib. Podczas podróży po Tasmanii praktycznie na każdym campingu czy polu namiotowym mieliśmy lokalnego, przydziałowego pademelona lub walabię.

Generalnie pademelony są jeszcze mniejsze i bardziej krępe od walabii, mają krótsze ogony i uszy, przez co ich pyszczki nabierają nieco gryzoniowatego charakteru. Patrz poniższe zdjęcie przedstawiające tasmańskiego pademelona.

W dużym uproszczeniu można więc powiedzieć, że dla Australijczyka duże kangurowate zwierzę to kangur, a małe – walabia lub pademelon.

Bardzo ciekawym rodzajem są mało znane drzewiaki, czyli kangury nadrzewne (tree kangaroos). Występują one wyłącznie w lasach deszczowych północnego Queensland i Nowej Gwinei. Niestety w ostatnim czasie bardzo źle znoszą zmiany klimatyczne, o czym pisaliśmy w poniższym tekście na Facebooku:

Jednym z symboli Zachodniej Australii są z kolei quokki. Te malutkie torbacze występowały dawniej na całym zachodnim wybrzeżu, jednak stopniowo zostały wyparte przez ludzi (i ich koty), także obecnie spotkać je można tylko na kilku wyspach w okolicach Perth, a przede wszystkim na przepięknej Rottnest Island, gdzie osiągnęły status turystycznych celebrytów.

 

View this post on Instagram

 

A post shared by Przedeptane (@przedeptane) on Jun 8, 2016 at 11:16pm PDT

Pozostałymi rodzajami należącymi do tej rodziny są tzw. kangury zajęcokształtne, czyli filandry oraz kangurniki i kangurowce występujące wyłącznie na Nowej Gwinei. Osobną podrodziną są filanderki.

Kanguroszczurowate

Jeżeli jeszcze nie zrobiło Wam się słabo od całej tej systematyki, to jedziemy dalej.

Przedstawiciele rodziny kanguroszczurowatych nadal przypominają walabie czy bettongi, jednak są od nich jeszcze mniejsze – osiągają maksymalnie rozmiary zająca, częściej jednak są niewiele większe od szczura. Te niegdyś liczne zwierzęta pełniły ważną rolę w wielu australijskich ekosystemach, jednak w XIX i XX wieku zostały praktycznie całkowicie wytępione na australijskim kontynencie – ich niewielkie, zagrożone populacje przeżywają na wyspach. Należą tutaj potoroo (kanguroszczury) oraz bettongi (kanguroszczurniki, na zdjęciu poniżej).

Torebnikowate

Jedynym żyjącym przedstawicielem trzeciej i ostatniej rodziny kangurokształtnych jest torebnik piżmowy (musky rat-kangaroo), drobny torbacz zamieszkujący lasy deszczowe północnego Queensland.

Jak może zauważyliście, torbacze skwapliwie skorzystały z tego, że dzięki kilkudziesięciu milionom lat izolacji do Australii nie dotarły duże ssaki łożyskowe. Kangury i walabie pełnią w lokalnych ekosystemach podobną rolę, jak antylopy w Afryce czy sarny w Europie, podczas gdy pademelony i mniejsze gatunki przypominają swoim zachowaniem i dietą gryzonie lub zajęczaki. Oczywiście kangurokształtne tworzą zaledwie część australijskiej fauny workowatej – pozostałe torbacze opanowały praktycznie wszystkie nisze ekologiczne wypełnione na innych kontynentach przez łożyskowce. Można tu spotkać torbacze żyjące pod ziemią, spędzające całe życie przekopując się przez pustynny piasek lub przelatujące z drzewa na drzewo lotem ślizgowym; w Australii żyją torbacze mrówkożerne, drapieżne, a nawet padlinożerne.

O nich jednak napiszemy innym razem.

zdjęcia: archiwum Przedeptane + WikiCommons (bettong, torebnik)

The post Nie każdy kangur jest kangurem appeared first on przedeptane.

Aktualizacja: 12/02/2020

Najczęstsze pytania i odpowiedzi

Jakie są obecne rozmiary zniszczeń?

Szacuje się, że na dzień dzisiejszy pożary pochłonęły ponad 18,6 mln hektarów wegetacji (dane z 12 lutego 2020). Dla porównania – pożary w Kalifornii w 2018 roku zniszczyły 0,8 mln hektarów, a pożary Amazonii w 2019 – 0,9 mln ha. W australijskich pożarach straciły życie 34 osoby i spłonęło ponad 5900 budynków. W styczniu szacowano, że w ogniu zginęło ponad 480 milionów gadów, ptaków i ssaków, obecnie naukowcy szacują, że liczba ta przekroczyła 1 miliard.

Mapa aktualnych pożarów z 12 lutego 2020:

Najnowszą wersję mapy pożarów aktywnych w ciągu ubiegłych 72 godzin znajdziesz TUTAJ.

Aby uzyskać lepsze pojęcie o spalonym obszarze, na interaktywnej mapce Guardiana możesz nałożyć powierzchnię pożarów na dowolne miasto na świecie. Zdjęcia i informacje z pożarów pojawiają się na Twitterze pod hashtagiem #AustraliaBurning.

Czy tegoroczne pożary są największe w historii Australii?

To zależy od kryteriów oceny, jakie przyjmiemy. Największą ilość ofiar przypisuje się pożarom w 2009 roku, które zniszczyły „tylko” 450.000 hektarów, ale w których zginęły aż 173 osoby. Najbardziej rozległe tereny – 117 milionów hektarów – spłonęły w 1974 roku. Przyroda szybko się jednak zregenerowała, spłonęły przede wszystkim trawiaste połacie w centrum kontynentu, a większość zniszczeń odkryto dopiero na zdjęciach satelitarnych. Tegoroczne pożary są rekordowe na przykład pod względem czasu trwania, ponieważ zaczęły się już w sierpniu 2019 roku, a wszystko wskazuje na to, że nie skończą się przez kolejnych parę miesięcy. Wyjątkowa jest też ich gwałtowność, która utrudni regenerację buszu i powrót zwierząt na zniszczone tereny (więcej w kolejnych punktach).

Czy tegoroczne pożary w Australii są związane ze zmianami klimatu?

Tak, zgodnie z ustaleniami australijskiej rządowej agencji badawczej CSIRO od kilku dekad nabierają na sile czynniki sprzyjające powstawaniu pożarów – mniej opadów, częstsze susze i upalne dni, mniejsza wilgotność powietrza (krótki przegląd zmian klimatycznych w Australii na przestrzeni XX wieku znajdziesz tutaj).

Anomalie średnich temperatur w Australii w okresie 1910 – 2019 (źródło: Bureau of Meteorology)

Kombinacja tych czynników powoduje, że od lat wzrasta ilość dni z tzw. „ekstremalną pogodą pożarową” (extreme fire weather), czyli drugim najwyższym stopniem na skali FFDI (Forest Fire Danger Index).

Czy w Australii jest teraz bezpiecznie? Czy powinniśmy odwołać podróż?

Nie wyrzucajcie jeszcze biletów lotniczych. Australia jest duża, nie trzeba długo szukać, aby znaleźć jakieś ciekawe, a jednocześnie bezpieczne miejsce. Po prostu trzeba uważać nieco bardziej niż zwykle.

Mieszkańcy dużych metropolii zmagają się jedynie z dymem z okolicznych pożarów – śledzą wskaźniki zanieczyszczenia powietrza i w gorszych dniach wychodzą na ulice w maskach. Podróżowanie poza miastem wymaga ostrożnego planowania, ponieważ wiele parków narodowych, campingów i dróg jest zamkniętych, a sytuacja często może ulec szybkiej zmianie. Stosunkowo bez większych przeszkód można podróżować na przykład wzdłuż dużej części wschodniego wybrzeża lub na Tasmanii.

Podobno pożary w Australii są normalne. Czy to prawda?

W skrócie: zwykłe, lokalne pożary – tak; tegoroczne inferno – zdecydowanie nie.

Okresowe pożary są faktycznie typowym, nieodzownym elementem wielu australijskich ekosystemów. Wiele drzew i krzewów korzysta z ognia do oczyszczenia się ze złogów starej kory i pasożytów, a więc życie zazwyczaj szybko wraca na spalone obszary – roślinożercy szukają nowych, soczystych liści, mięsożercy szukają nowych, soczystych roślinożerców. Sami Aborygeni od tysięcy lat używali ognia w trakcie swoich polowań, co dodatkowo wzmocniło pozycję roślin szybko regenerujących się po przejściu ognia. Przed zaprószeniem ognia Aborygeni dokonywali jednak szczegółowego rozeznania w terenie, by wybrać najlepszy punkt i czas zapłonu tak, by płomienie ogarnęły tylko z góry wyznaczony teren. Ogień szerzył się więc z jednego punktu, umożliwiając ludziom i zwierzętom ucieczkę w dowolnym kierunku. Organizacje rządowe co roku dokonują wprawdzie planowego wypalania buszu w celu usuwania potencjalnego paliwa pod przyszłe „dzikie” pożary, jednak sposób i częstotliwość dokonywania tych operacji od lat poddawany jest krytyce.

Czym więc tegoroczne pożary różnią się od tych „normalnych”?

Jak już wspominaliśmy, tegoroczne pożary różnią się skalą, intensywnością i czasem trwania. Ogień szaleje od kilku miesięcy i dotarł już do pięciu stanów. Eksperci obawiają się, że tegoroczne pożary wyrządzą ogromne straty w australijskich ekosystemach, ponieważ w związku z rekordowo suchym sezonem ogień spala nawet wilgotne lasy, które zwykle stanowią dla niego barierę. Także w suchym buszu, w którym normalne są okresowe pożary na mniejszą skalę, ogień wyrządza ogromne szkody, ponieważ spala nie tylko niskie trawy, krzewy i korę drzew, ale wszystkie piętra roślinności – zwierzęta często znajdują się w ognistej pułapce, a te, które przeżyją, nie mają dokąd wrócić. Intensywność pożarów uszkadza roślinność w takim stopniu, że jej regeneracja jest spowolniona lub całkowicie niemożliwa. Roślinożercy głodują lub padają ofiarami drapieżników, ponieważ spalona ziemia nie oferuje żadnego schronienia. Dodatkowym ciosem dla lasów jest fakt, że w wyniku suszy i pożarów giną całe populacje australijskich ptaków i nietoperzy, które zwykle wspierają regenerację buszu poprzez rozsiewanie nasion i zapylanie kwiatów. W poniższym Facebookowym wpisie zdokumentowaliśmy wymarcie dużej części sydnejskiej kolonii nietoperzy, zjawiska, które także pojawia się coraz częściej w ostatnim czasie.

Ale Korwin mówił, że Australia się „spali i odrośnie”…

Patrz odpowiedź na poprzednie pytanie.

Jakie są przyczyny tej wyjątkowej sytuacji?

Tak naprawdę chodzi o kombinację wielu przyczyn, jednak najważniejsze są dwie – globalny kryzys klimatyczny połączony z nieudolnością australijskich polityków. Australia zawsze była podatna na wahania klimatu, przez co stanowi swoisty papierek lakmusowy ogólnoświatowych zmian. Naukowcy już od 1987 roku ostrzegali kolejne rządy przed tym, że globalne ocieplenie doprowadzi w końcu do gwałtownego wzrostu natężenia i frekwencji pożarów buszu. Australia dołączyła wprawdzie do grona państw Porozumienia Paryskiego i zobowiązała się do ograniczenia emisji dwutlenku węgla, jednak od 2015 roku emisje te nieustannie rosną, a kraj pozostaje w czołówce najbardziej „kopcących” zachodnich gospodarek. W rankingu wprowadzania zobowiązań klimatycznych Australia uplasowała się na 57. pozycji z 61 państw (siedem szczebli za Polską). Jeszcze w listopadzie wicepremier Michael McCormack nazwał naukowców i aktywistów wskazujących na powiązanie kryzysu klimatycznego z pożarami buszu „obłąkanymi, bredzącymi mieszczuchami”. Pomimo szalejących pożarów premier Scott Morrison nadal twierdzi, że Australia nie powinna przewartościować obecnych celów emisyjnych CO2.

Jak na pożary reaguje obecny rząd?

Powoli, z poślizgiem i niezdarnie, zwłaszcza działania premiera spotykają się z rosnącą falą krytyki. Pomimo doniesień o katastrofalnych rozmiarach pożarów Scott Morrison długo zwlekał z powrotem z wakacji na Hawajach, a po powrocie zaliczył kilka wpadek wizerunkowych. Podczas wizyt na poszkodowanych terenach niektórzy mieszkańcy, a nawet strażacy odmówili podania mu ręki przed kamerą.

Kiedy pożary się skończą?

Tego nie wie nikt. W chwili obecnej wydaje się, że dojdzie do przysłowiowego wybicia klina klinem – silne ulewy, burze i powodzie na początku lutego 2020 roku ugasiły jedną trzecią pożarów, których liczba spadła z 60 do 42. Te naprzemiennie występujące ekstremalne zjawiska pogodowe są kolejnym sygnał dla australijskich polityków, by aktywnie zająć się problemem kryzysu klimatycznego.

Mity, fake news (uzasadnienie w linkach)

„Policja złapała dwustu podpalaczy”

Policja oficjalnie zdementowała powyższą wiadomość. Podpalenia spowodowały zaledwie 1% obecnych pożarów.

„Pożary zawinili australijscy Zieloni, którzy zakazują wypalania buszu”

Zieloni nigdy nie forsowali ograniczeń w tym zakresie, przeciwnie – od wielu lat wspierają wypalanie buszu. Sami strażacy także potwierdzają, że zezwolenia na wypalanie nie są dla nich ograniczeniem.

„W wyniku pożarów koale zostały uznane za gatunek funkcjonalnie wymarły”

Koale są gatunkiem zagrożonym i wymagającym pomocy, ale wiadomość o ich wymarciu jest regularnie stosowanym chwytem promocyjnym organizacji zajmującej się ich ratowaniem.

„Wombaty pomagały innym zwierzętom schronić się przed pożarem”

Wiele zwierząt uciekających przed ogniem faktycznie szukało schronienia w wombacich norach. Wombaty są jednak terytorialnymi samotnikami, a więc raczej nie ma mowy o tym, aby świadomie i celowo prowadziły inne zwierzęta do bezpiecznych podziemi.

Aktualne mapy pożarów

Łączna mapa pożarów, ostrzeżeń i utrudnień w podróży dla stanów Nowa Południowa Walia + Australia Południowa + Queensland + Tasmania

Pozostałe stany:

Wiktoria

Australia Zachodnia

Terytorium Północne

Pomoc dla ofiar, zbiórki pieniędzy

Oto lista zaufanych organizacji niosących pomoc ludziom i zwierzętom poszkodowanym przez pożary.

Zbiórka dla społeczności aborygeńskich.

Wsparcie finansowe strażaków walczących z pożarami w Nowej Południowej Walii.

Zwykła i facebookowa zbiórka WIRES – renomowanej australijskiej organizacji zajmującej się ratowaniem i opieką nad dziko żyjącymi zwierzętami.

Zbiórka RSPCA, największej fundacji niosącej pomoc zwierzętom domowym i hodowlanym (w pożarach ucierpiały setki kotów i psów, a także całe stada koni, krów i owiec).

—

zdjęcie: Wiki Commons

grafy: CSIRO

The post Pożary buszu w Australii. Mity i fakty, aktualna sytuacja i prognozy. appeared first on przedeptane.

Trasa zaczyna się pod dolną bramą ZOO, a więc najłatwiej dotrzeć tam na pokładzie regularnie kursującego promu z Circular Quay. Można tam też dojechać autobusem, ale my zdecydowanie zachęcamy do skorzystania z opcji wodnej – przejażdżka koło Opery chyba nigdy się nie znudzi.

Już po kilku minutach spaceru docieramy nad Athol Bay, która oferuje wspaniały widok na centrum miasta i jego ikony – gmach Opery oraz most Harbour Bridge.

Wzdłuż całej trasy można na zmianę rozkoszować się takimi zacisznymi zatoczkami…

… i coraz szerszym widokiem na Sydney.

W drodze do cypla Bradleys Head przechodzimy przez Sydney Harbour National Park. Pojawiają się imponujące paprocie drzewiaste…

… a trasa coraz częściej wgryza się w gęsty, eukaliptusowy busz.

Plaża Clifton Gardens, ulubione miejsce wypadowe miejscowych.

Także i na tym szlaku można spotkać mnóstwo lokalnej zwierzyny. Na kamieniach wygrzewają się agamy wodne, liście przegrzebują nogale brunatne, na gałęziach siedzą kukabury chichotliwe (oba gatunki mogliście poznać bliżej już wcześniej w naszym tekście o najciekawszych australijskich ptakach). Nie brakuje też pospolitych sydnejskich papug – lorys górskich i kakadu żółtoczubych.

Pod koniec trasy widać jak na dłoni wylot sydnejskiej zatoki na otwarty ocean – północny cypel Manly oraz południowy z zatoką Watsons Bay.

Trasa Taronga Zoo / Balmoral Beach – przydatne informacje

Czas: 2-3h

Odległość: ok. 6,5 km (plaże Athom Bay, Clifton Gardens Beach, Balmoral Beach)

Ubranie: w lecie dobra ochrona przeciwko słońcu. Na trasie znajduje się kemping z toaletami i wodą, przy Clifton Gardens także restauracje i place zabaw

Buty: dowolne, wygodne

Koszty: mniej niż zero

Dodatkowe uwagi: –

Więcej tras w Sydney i okolicach znajdziesz TUTAJ.

The post Sydney z buta: trasa między Taronga Zoo a Balmoral Beach appeared first on przedeptane.

Jeżeli śledzicie naszego bloga od dłuższego czasu, to pewnie zauważyliście, że mamy mocną fazę na filmy przyrodnicze – zwłaszcza te z produkcji BBC (o, flamingi!), i zwłaszcza te z udziałem Davida Attenborough. Kiedy więc dowiedzieliśmy się, że Sir David przylatuje do Australii i Nowej Zelandii z cyklem wykładów, z miejsca zaczęliśmy polować na bilety. W Sydney było pozamiatane już kilak godzin po otwarciu sprzedaży, ale na szczęście udało nam się kupić dwie wejściówki na spotkanie w Melbourne. I dobrze, bo gdyby nie to, to lecimy do Perth.

Jeżeli do tej pory nam się wydawało, że jesteśmy zdrowo kopnięci, skoro tak nam zależy na spotkaniu z dziadkiem z telewizji, to na miejscu nasze wątpliwości szybko się rozwiały. Nie jesteśmy sami. Wszystkie wykłady odbywały się w dużych salach kongresowych, ta nasza miała pojemność dobrych kilka tysięcy miejsc – wejście głównej gwiazdy wieczoru na parkiet spotkało się z powitaniem godnym Rolling Stones. Eksplozja.

Wstyd przyznać, ale dodatkową motywacją do kupna biletów był fakt, że Sir David Attenborough jest już w podeszłym wieku – jakiś czas temu stuknęła mu dziewięćdziesiątka. Ale i ta obawa zniknęła w ciągu pierwszych kilku sekund spotkania; Attenborough nadal jest w świetnej formie, ma dowcip ostry jak brzytwa i przemawia z takim samym wigorem i pasją, jak w swoich programach.

Cały wieczór odbywał się w konwencji wywiadu, który prowadził znany australijski dziennikarz i prezenter, Ray Martin. W pierwszej części wieczoru Sir David opowiedział o pierwszych latach w BBC. Do działu dokumentów przyrodniczych trafił właściwie przez przypadek, w zastępstwie za chorego prezentera. W tym czasie programy te najczęściej przybierały postać luźnej pogadanki przed kamerami – ktoś przytaszczył do studio zwierzaka (na przykład świnkę morską, bo o takim levelu egzotyki mowa) i opowiedział o nim kilka ciekawostek. Od czasu do czasu kamerzysta nakręcił kilka ujęć w ZOO i tyle.

Sztab Davida Attenborough zaczął jednak podnosić poprzeczkę. Przekonali BBC do zainwestowania w wyjazd do Afryki, a technicy skonstruowali na tę okazję specjalne, mobilne kamery, ponieważ zwykły telewizyjny sprzęt ważył tyle, co mniejszy samochód, i poruszał się na ciężkich statywach. Wyprawa do Afryki spotkała się z entuzjastycznym przyjęciem, a więc wkrótce przyszły kolejne. Maszyna ruszyła.

David Attenborough chasing a Giant Anteater

Sztab stopniowo udoskonalał nie tylko technikę, ale i sposób opowiadania o świecie zwierząt. Pierwsze filmy nadal powielały schemat „idź tam, spróbuj to złapać, może Cię nie zeżre”. Z biegiem czasu filmy zaczęły nie tylko stosować, ale i wyznaczać nowe standardy rzetelnej, etycznej dokumentarystyki. Szczytowym osiągnięciem tych starań jest seria „Planet Earth II”, która akurat w tym czasie miała swoją telewizyjną premierę, a więc jej temat często przewijał się w rozmowach na scenie.

Tu nasz ulubiony fragment:

W tym momencie kończyła się pierwsza, wspomnieniowa część spotkania – sir David zszedł ze sceny, podczas gdy na ekranie nad jego głową wyświetlono go jako dwudziestolatka kroczącego po plaży na jednym z jego pierwszych filmów (możecie zobaczyć ten moment mniej więcej w połowie filmiku wklejonego pod artykułem). Słowem – dramaturgia miodzio.

Czuję, że na sali jest kreacjonista… / Oj, chyba zrobię demonstrację doboru naturalnego.

Druga część poświęcona była prawie w całości na pytania widzów. Attenborough opowiedział kilka anegdot, wspomniał o roli edukacji i nauki w rozwiązywaniu problemów dzisiejszego świata, a przede wszystkim zachęcił liczne audytorium do wspierania inicjatyw pro-ekologicznych i do głosowania na polityków, którzy aktywnie działają na rzecz ochrony środowiska. Doczekał się za te słowa potężnej owacji, ponieważ australijskie rządy od lat rozrabiają w lasach i na rafach jak Szyszko w Białowieskiej.

Na zakończenie Attenborough odczytał słynny cytat z zakończenia książki „O powstawaniu gatunków…” Karola Darwina.

„Jest coś wspaniałego w takiej wizji życia, gdzie na jego mocy wszystkie formy życia organicznego, jakie kiedykolwiek istniały na tej Ziemi, pochodzą od pierwotnej formy, w którą po raz pierwszy tchnięto życie; i że gdy planeta nasza (…) dokonywała swych obrotów, z tak prostego początku zdołał się rozwinąć i wciąż się jeszcze rozwija nieskończony szereg form najpiękniejszych i najbardziej godnych podziwu.”

A jakby kto myślał, że nie mogło być lepszego zakończenia, to na sam finisz na ekranach zagrało toto.

Słowem – wspaniały wieczór, masywna dawka inspiracji.

P.S. Tak, mamy podpis. I zapanowała radość.

P.S. 2:

Obiecany filmik promujący australijską trasę.

The post David Attenborough w Melbourne. Bardzo dobry Sir. appeared first on przedeptane.

Sekcja pytań zoologicznych:

• formacja sześcionogów
• mleko hipopotama
• najgorzej wypchane zwierzęta
• dlaczego pingwinom nie marzną łapy?
• rogi renifera na samochód gdzie kupić?

Sekcja zapytań 18+:

• najczęściej rozbierające się aktorki australijskie
• zboczuszki
• gej nago
• sex z kangurem

Sekcja off-topic:

• balujemy ostro
• nie mam siana
• chrobotanie w ścianie
• toaletowe wpadki
• ludzie którzy bali się kotów

I nawiązująca…

Sekcja zapytań całkowicie łotdefakowych:

• wolniej wolniej wstrzymaj konia
• stewardessa wypadła z samolotu
• korrida im nie służy
• zielona świąteczna łopata z Australii
• dlaczego w Chinach zakazane jest przytulanie drzew

Jeżeli nadal Wam mało, możecie rzucić okiem na listy z 2015 i 2016 roku.

The post Najdziwniejsze zapytania z Googla 2017 appeared first on przedeptane.