Na przestrzeni 22 rozdziałów noszących nazwy ekspresów, którymi przemieszczał się autor, śledzimy jego mozolną, zawiłą podróż ze Stanów przez Panamę i Kolumbię aż na sam koniuszek Ameryki Południowej, pocimy się w tropikach i dostajemy zadyszki na peruańskich wyżynach, a w końcu spędzamy kilka wieczorów na rozmowach z Jorge Luisem Borgesem w Buenos Aires.

Jeżeli czytaliście „Wielki Bazar”, to już wiecie, że Theroux raczej nie jest do rany przyłóż. Odwołania do literatury i poetyckie opisy odwiedzanych miast i krajobrazów przewijających się za oknem przeplata z kąśliwymi uwagami dotyczącymi innych pasażerów i kolegów po fachu. Jednak tym razem częściej zdarza mu się zrzucać pancerz cynizmu – w Bogocie wzrusza się nad losem trójki bezdomnych chłopców nocujących na wilgotnych kartonach, w Patagonii roztkliwia się na widok pustynnych kwiatków, nie raz i nie dwa wspomina o tęsknocie do żony i dzieci. Poza tym to jednak stary (nie)dobry Theroux, bystry obserwator i bezlitosny komentator; erudyta, który nie boi się ubrudzić rąk.

Strony książki odsłaniają przed czytelnikiem fantastyczne krajobrazy. Na miejsce tropikalnej dżungli wskakują zakurzone, biedne wioski, niebotyczne góry i wulkany ustępują miejsca oceanom i jeziorom. Są też portrety pasażerów i mieszkańców miast, przez które przechodzi trasa wyprawy – poznajemy rolników i biznesmenów, przedsiębiorców pogrzebowych i zagubionych turystów. W tle błyskają cytaty z książek, których lekturą autor ożywia monotonię stukotu kół.

Drobną skazą na polskim wydaniu są pewne potknięcia w tłumaczeniu. Jedna z napotkanych postaci jest rzekomo „członkiem kwartetu muzykującego u fryzjera”. Angielskie określenie „barbershop quartet” faktycznie pochodzi od zespołów śpiewających a capella w zakładach fryzjerskich w drugiej połowie XIX wieku, ale mniej więcej od lat 40. funkcjonuje w amerykańskiej popkulturze jako nazwa kwartetu wokalnego występującego w śmiesznych kapelusikach. Nie mam też pewności co do tego, czy pociąg rzeczywiście mijał w Panamie wiele „konkretnych domów, konkretnych kościołów i konkretnych więzień”, czy też może chodziło po prostu o materiał, z którego były one zbudowane (ang. „concrete” – konkretny, ale też … beton).

Te niedociągnięcia na szczęście nie psują ogólnego wrażenia. Theroux świetnym pisarzem jest i warto pojechać z nim na gapę z dusznego Meksyku aż na koniec świata, albo – w tym przypadku – na koniec obu Ameryk.

—

Wydawnictwo Czarne, 2012. Książkę można kupić na przykład TUTAJ (także w postaci ebooka).

The post Przeczytane: Paul Theroux „Stary ekspres patagoński. Pociągiem przez Ameryki” appeared first on przedeptane.

Bill Bryson należy do czołówki amerykańskich autorów literatury faktu i książek humorystycznych. Przedziwna kombinacja. Oprócz notatek opisujących jego wojaże po Stanach, Europie lub Afryce napisał także kilka bardzo ciekawych pozycji popularnonaukowych, na czele z bestsellerem „Krótka historia prawie wszystkiego”, w którym w dowcipny sposób opisał nie tylko podstawowe zagadnienia fizyki, chemii i paleontologii, ale też na przykład życiową motywację chrobotka reniferowego.

Dziwne, że tak poczytne książki dopiero teraz pojawiają się powoli na naszych półkach. Polskie tłumaczenie „Śniadania z kangurami” trafiło do księgarni w dekadę po sukcesie angielskiego oryginału. Okazuje się jednak, że warto było poczekać.

Zapiski Brysona to bardzo specyficzna lektura – jego australijskie wyprawy nie były ekspedycjami poznawczymi, ale zwykłym efektem ubocznym wykładów i spotkań autorskich, na które znany pisarz był zapraszany na Antypody. Bryson nie wałęsał się więc z plecakiem po odludziu i nie rozmawiał z tubylcami na migi, razem z autorem poznajemy Australię z okien hoteli i pociągów, zwiedzamy muzea i drugorzędne wystawy. Regularna lektura takiego wydawnictwa mogłaby pewnie służyć jako zaostrzenie kary dla więźniów skazanych na dożywocie – gdyby nie niesamowite poczucie humoru i elokwencja jej autora.

zdjęcie : Amazon

Bryson to rzadki okaz człowieka sarkastycznego nie tylko w odniesieniu do obserwowanego świata, ale też w stosunku do własnych wad i słabostek. Niemiłosiernie rozprawia się z pierwszymi odkrywcami australijskich pustkowi, którzy wyruszali na wyprawy tragicznie nieprzygotowani i padali jak muchy z głodu i pragnienia („Ta amatorszczyzna fascynowała Aborygenów, którzy przychodzili popatrzeć”). Opisy reguł krykieta, którego prawdopodobnie nie rozumieją nawet jego sędziowie, wzniósł prawie na surrealistyczne wyżyny („To jedyny sport, w którym widzowie spalają więcej kalorii, niż gracze”). Z podobną złośliwością opisuje też własne zmagania z urokami australijskiej natury – paniczną ucieczkę przed psami w parku, nieudolne próby nurkowania czy też poparzenia słoneczne, których dorobił się w trakcie zwykłego spaceru.

W wyjątkowo lekkostrawny sposób podaje czytelnikowi regularne dawki informacji dotyczących australijskiej fauny i flory, geografii, historii, a nawet tak bolesnego i kontrowersyjnego tematu, jak rasizm oraz eksterminacja pierwotnej ludności aborygeńskiej. To wszystko wymieszane z anegdotkami i ciekawostkami, które często zmusiły mnie do szperania w Wikipedii, gdzie raz po raz ze zdumieniem stwierdzałem, że Bryson ironizuje i wyśmiewa, ale nie wysysa swoich opowiastek z palca. Książkę wieńczy solidna bibliografia.

Co tu dużo gadać? „Śniadanie z kangurami” to lektura dosłownie dla każdego. Sprawdza się zarówno jako książka podróżnicza, jak i humorystyczna. Jeżeli chcecie się dowiedzieć, jak to Ocean zabrał Australijczykom premiera, dlaczego dobry przyjaciel powinien podzielić się swoim moczem w potrzebie i jak długo trwała najkrótsza wycieczka łódką w historii australijskich wypożyczalni, to szczerze zachęcam do lektury.

—

Książkę Brysona można kupić na przykład TUTAJ.

The post Przeczytane : Bill Bryson „Śniadanie z kangurami – australijskie przygody“ appeared first on przedeptane.

Trzeba powiedzieć wprost – ta niecodzienna, intymna opowieść o Indiach jest bardzo specyficzną lekturą. Zajęło mi kilkadziesiąt stron, zanim przystąpiłem na dosyć osobliwe reguły gry. Czytelnik na próżno szuka fabuły, intrygi, zwięzłych danych i statystyk; to bardziej poezja, niż proza, impresja, a raczej setki impresji zanotowanych przez niezwykle wnikliwego obserwatora. Całkiem zresztą możliwe, że to jedyny możliwy sposób, by opisać ten niesamowicie różnorodny kraj pełen krzykliwych kontrastów. Autorka wielokrotnie przypomina o tych różnicach spowodowanych przez odległości geograficzne, odmienne podłoże kulturowe, religijne lub historyczne, a nawet warunki klimatyczne.

Zabawne, że wielu czytelników nie chce kompletnego obrazu, ale wolą karmić się ugładzonymi scenkami rodzajowymi z prospektów biur podróży. Kiedy kupowałem książkę w sklepie internetowym, przeczytałem kilka recenzji, których autorów oburzył fakt, że Paulina Wilk porusza takie tematy, jak bieda, śmierć czy warunki sanitarne – niektórzy wprost pisali o tym, że książka „zepsuła im obraz Indii”. Absolutnie nie mogę się z tym zgodzić.

Autorka bardzo sumiennie pilnuje, aby równowaga między tym kalejdoskopem sprzeczności zawsze została utrzymana. Opisuje zarówno piękno życia rodzinnego, jak i surowy system ról w tejże rodzinie, przypominający hierarchię odpowiedzialności w dużej korporacji. Dużo miejsca poświęciła fascynująco barwnym praktykom religijnym, nie omijając wcale takich fenomenów, jak rytualne morderstwa lub praktyki wróżbitów lub innych oszustów wszelkiej maści.

Swoją drogą – doskonale udało jej się wyrazić osobiste odczucia i wrażenia bez odwoływania się do płytkiego mistycyzmu, tak typowego dla wielu relacji z Indii. W zasadzie można powiedzieć, że „Lalki w ogniu” to długi etnologiczny biały wiersz. Chociaż …

Napisałem, że książka nie oferuje czytelnikowi suchej faktografii – tutaj jednak kryje się kolejna fascynująca cecha stylu literackiego, jaki autorka przyjęła na potrzeby tej publikacji. Struktura opowiadania nie ma wprawdzie nic wspólnego z klasycznym „po wyjechaniu z X przyjechałem do Y, gdzie zobaczyłem Z”, jednak raczej trudno oskarżyć autorkę o asekuranctwo, subiektywizm opowieści z pewnością nie służy do maskowania  braków w faktografii. 250 stron tekstu wprost kipi od szczegółowej, głębokiej wiedzy na temat każdego elementu ubioru, potrawy lub najdrobniejszego gestu.

Prawdę powiedziawszy ten ogrom informacji miejscami może aż przytłaczać. Zaczynam rozumieć reakcje niektórych – nawet doświadczonych – podróżników, którzy zapytani o wrażenia z podróży do Indii bezradnie rozkładają ręce. Niedawno pewna znajoma napisała, że musi tam wrócić i postarać się zrozumieć; że nie da się tego wchłonąć w tydzień, w miesiąc, w rok.

Jestem pewien, że w podobny sposób – bez względu na to, czy uda mi się kiedyś postawić stopę na rozgrzanym asfalcie indyjskiej ulicy – wrócę jeszcze nieraz do tej intrygującej książki.

The post Przeczytane : Paulina Wilk „Lalki w ogniu“ (Warszawa 2011) appeared first on przedeptane.